Nowe auta ze starych części. UE zmienia zasady produkcji samochodów

Unia Europejska zmienia fundamentalnie sposób, w jaki producenci samochodów projektują i wytwarzają pojazdy — obowiązując ich do odpowiedzialności za cały cykl życia samochodu, od produkcji aż do recyklingu.

Parlament Europejski 18 czerwca 2024 roku przyjął regulacje dotyczące pojazdów wycofanych z eksploatacji, które wprowadzą gospodarkę obiegu zamkniętego do branży motoryzacyjnej. To oznacza, że producenci będą musieli nie tylko projektować nowe samochody, ale także finansowo i organizacyjnie uczestniczyć w zbieraniu, demontażu i przetwarzaniu zużytych pojazdów.

Harmonogram wdrażania nowych obowiązków

Przepisy będą wdrażane etapowo, dając producentom czas na adaptację, ale jednocześnie wyznaczając jasne cele. Każda firma motoryzacyjna będzie musiała opracować własną strategię gospodarki obiegu zamkniętego w ciągu trzech lat od wejścia przepisów w życie. To oznacza uwzględnianie całego cyklu życia pojazdu już na etapie projektowania — zanim inżynierowie narysują pierwsze linie samochodu, muszą myśleć o tym, jak będzie się go demontować.

Etap	Okres	Główne wymaganie
1	3 lata od wejścia	Opracowanie strategii gospodarki obiegu zamkniętego
2	~5,5 roku	30% tworzyw sztucznych w wycofanych pojazdach podlegać recyklingowi
3	6 lat	15% tworzyw w nowych modelach z recyklingu (min. 20% z wycofanych aut)
4	10 lat	25% tworzyw w nowych modelach z recyklingu

Po sześciu latach od wejścia regulacji w życie pojawią się obowiązkowe udziały surowców wtórnych w nowych pojazdach. Początkowo 15% tworzyw sztucznych stosowanych w nowych modelach będzie musiało pochodzić z recyklingu. Istotne jest, że co najmniej 20% tej puli będzie musiało zostać odzyskane bezpośrednio ze starych samochodów — nie z ogólnych odpadów. W dziesiątym roku obowiązywania przepisów ogólny udział tworzyw z recyklingu ma wzrosnąć do 25%.

Jak zmieni się projektowanie samochodów?

Nowe wymagania będą miały bezpośredni wpływ na to, jak inżynierowie będą konstruować pojazdy. Przepisy wymusić będą projektowanie aut w sposób ułatwiający odzyskiwanie wartościowych części. Nowe samochody będą musiały umożliwiać sprawny i nieniszczący demontaż akumulatorów, silników elektrycznych, katalizatorów, opon oraz szyb.

To oznacza, że samochód projektowany wyłącznie z myślą o szybkim i tanim złożeniu może nie wystarczyć, jeśli jego rozebranie po kilkunastu latach okaże się zbyt trudne albo kosztowne. Producenci będą musieli zmienić podejście do połączeń, doboru materiałów i sposobu montażu podzespołów. Niektóre elementy, które dziś są sklejane, mogą zostać wkręcone. Materiały, które są trudne do rozdzielenia, mogą być zastępowane przez bardziej przyjazne recyklingowi rozwiązania.

Cele dotyczące ponownego użytku i recyklingu

Docelowo każdy pojazd będzie musiał zapewniać 85% poziomu ponownego użycia i recyklingu. Łączny poziom odzysku, obejmujący także inne formy zagospodarowania materiałów (takie jak odzysk energii), ma wynosić 95%. To są ambitne cele, ale mają one sens ekonomiczny — materiały, które dziś trafiają na wysypiska, mogą zostać ponownie wykorzystane w produkcji.

Co to oznacza dla polskiego rynku motoryzacyjnego?

Polska ma znaczący udział w europejskiej branży motoryzacyjnej — zarówno jako producent pojazdów, jak i jako dostawca podzespołów. Przepisy UE będą obowiązywać wszystkich producentów sprzedających samochody na terenie Unii, w tym przedsiębiorstwa mające fabryki w Polsce. To oznacza, że polskie zakłady produkcyjne będą musiały dostosować się do nowych standardów.

Dodatkowo, przepisy mogą wpłynąć na branżę recyklingu i demontażu pojazdów, która jest ważnym sektorem gospodarki. Stacje demontażu i zakłady rozdrabniające pojazdy będą musiały wdrożyć nowe procedury mające ograniczyć utratę surowców, które dziś często nie wracają do produkcji i kończą jako odpady trudne do ponownego wykorzystania.

Wyzwania dla producentów i elastyczność przepisów

Wprowadzenie nowych obowiązków przypada na okres poważnych trudności europejskiego przemysłu motoryzacyjnego. Producenci będą musieli jednocześnie zmieniać konstrukcję pojazdów, łańcuchy dostaw, procesy produkcyjne i sposób zagospodarowania samochodów po zakończeniu ich eksploatacji. To ogromne wyzwanie logistyczne, techniczne i finansowe.

Z tego względu Komisja Europejska ma otrzymać możliwość czasowego łagodzenia celów lub przesuwania terminów w wyjątkowych okolicznościach. Taka sytuacja może wystąpić między innymi wtedy, gdy na rynku zabraknie odpowiedniej ilości tworzyw z recyklingu albo ich ceny wzrosną do poziomu utrudniającego realizację obowiązków. To oznacza, że przepisy nie będą sztywne — będą mogły być dostosowywane do rzeczywistych warunków rynkowych.

Co to oznacza dla ciebie jako kupującego samochód?

Jeśli planujesz kupić nowy samochód w ciągu kilku lat, przepisy mogą wpłynąć na jego cenę. Projektowanie pojazdów z myślą o recyklingu może wiązać się z dodatkowymi kosztami badań i rozwoju. Jednak długoterminowo może to oznaczać pojazdy, które będą łatwiejsze do naprawy i utrzymania, ponieważ części będą łatwiej dostępne i demontowalne.

Dla osób kupujących samochody używane przepisy mogą oznaczać bardziej ustandaryzowane części zamienne, ponieważ producenci będą zmuszeni do standaryzacji elementów pod kątem recyklingu.

Nowe zasady nie oznaczają, że każdy samochód natychmiast zacznie powstawać ze starego auta. Wyznaczają jednak jasny kierunek, w którym motoryzacja ma stopniowo odchodzić od jednorazowego wykorzystania surowców na rzecz ich odzyskiwania i ponownego użycia. To długoterminowa transformacja branży, która będzie trwać lata.